Wat is ACT-therapie? Uitleg, oefeningen en toepassingen voor zorgprofessionals

Wat is ACT? 

ACT-therapie (Acceptance and Commitment Therapy) is een evidencebased-vorm van gedragstherapie die je als zorgprofessional kunt inzetten om cliënten te helpen flexibeler om te gaan met moeilijke gedachten en gevoelens. In plaats van klachten weg te nemen, leer je cliënten deze te accepteren en er met aandacht bij stil te staan.  

Tegelijkertijd begeleid je hen in het zetten van stappen richting persoonlijke waarden. Zo versterk je hun veerkracht, zelfregie en het vermogen om met stress en verandering om te gaan in het dagelijks leven.  

De naam is ook een geheugensteuntje: 

• Accept your thoughts and feelings 
• Choose a valued direction 
• Take action 

De zes bouwstenen van ACT 

ACT werkt met zes belangrijke kernprocessen die samen leiden tot meer psychologische flexibiliteit bij de cliënt. Dat houdt in: beter omgaan met moeilijke ervaringen, zonder dat ze je leven overnemen. 

1. Acceptatie 

Als zorgprofessional help je cliënten om ruimte te maken voor wat ze voelen, zonder deze ervaringen te vermijden of te onderdrukken. Acceptatie betekent niet dat je klachten goedkeurt, maar dat je stopt met vechten tegen het onvermijdelijke. Dit creëert ruimte om energie te richten op wat wél beïnvloedbaar is.  

2. Cognitieve defusie 

Je begeleidt cliënten in het nemen van afstand van hun gedachten. In plaats van gedachten als feiten te zien, leren zij deze herkennen als mentale processen. Hiermee stimuleer je keuzevrijheid in gedrag, ook wanneer gedachten negatief of belemmerend zijn.  

3. Aandacht in het nu 

Je ondersteunt cliënten bij het ontwikkelen van aandacht voor het huidige moment. Door je cliënten te trainen om bewust aanwezig te zijn, verminderen piekergedachten vanzelf en is het gemakkelijker om doelgericht te handelen in het hier en nu.  

4. Zelfobservatie 

Je leert je cliënten een meer beschouwende houding aan te nemen ten opzichte van hun innerlijke ervaringen. Vanuit die observatie kunnen zij denken en voelen, zonder er automatisch door gestuurd te worden. Hiermee bouw je aan meer zelfinzicht en goede emotieregulatie.  

5. Waarden 

Je onderzoekt samen met de cliënt wat voor hem of haar echt belangrijk is. Deze waarden dienen als kompas dat hen in de juiste richting stuurt en helpen bij het maken van keuzes die bijdragen aan een betekenisvol leven.  

6. Toegewijd handelen 

Je stimuleert cliënten om stappen te zetten die passen bij hun waarden, ook wanneer dit ongemak met zich meebrengt. Door consistent te handelen met oog op wat de cliënt belangrijk vindt, ontstaat er een gedragsverandering die op de lange termijn vol te houden is.  

Waar kun je ACT voor inzetten? 

ACT is een wetenschappelijk onderbouwde coachingsvaardigheid en is effectief bij een breed scala aan problemen: angst, depressie, chronische pijn, burn-out, verslaving en eetstoornissen. Ook bij werkstress en in organisaties wordt deze behandelmethode steeds vaker gebruikt. 

Een groot voordeel: ACT is transdiagnostisch. Je hebt geen specifieke diagnose nodig als startpunt en kunt het in veel verschillende vakgebieden binnen de zorg toepassen. Of je nu als psycholoog, verpleegkundige, fysiotherapeut of ergotherapeut werkt: ACT is interprofessioneel en dus breed inzetbaar binnen de meeste zorgverlenende beroepen. 

Drie ACT-oefeningen die je direct kunt gebruiken 

ACT is een ervaringsgerichte methode. Je leert niet door erover te lezen, maar door het te doen en ermee te oefenen. Hieronder bieden we drie oefeningen aan die je direct samen met je cliënt in de behandeling kunt toepassen. 

1. Bladeren op de stroom 

Vraag de cliënt zich een rustig beekje voor te stellen. Elke gedachte die opkomt, legt hij of zij op een blad dat voorbijdrijft. Niet vasthouden, niet wegduwen – gewoon kijken hoe het voorbijgaat. Deze oefening traint de cognitieve defusie: gedachten zien zonder erin mee te gaan. 

2. Waardenkompas 

Vraag de cliënt om belangrijke levensgebieden te benoemen, zoals werk, relaties en gezondheid. Per gebied onderzoek je samen: wie wil je hierin zijn? 

Voorbeeld: Een cliënt geeft aan dat ‘gezondheid’ belangrijk is, maar beweegt weinig door vermoeidheid en stress. Door dieper te graven, komt naar voren dat de cliënt zich energiek wil voelen en goed voor zichzelf wil zorgen. Dit is waardevolle informatie waarmee haalbare stappen geformuleerd kunnen worden, zoals dagelijks een korte wandeling maken. Zo ontstaat er motivatie van binnenuit en krijgt die gedragsverandering richting. 

3. De hindernis benoemen 

Stel de vraag: Wat houdt jou op dit moment tegen om zo te leven? Hiermee help je de cliënt om belemmerende gedachten, gevoelens of overtuigingen te herkennen, zonder deze direct als waarheid te zien. 

Voorbeeld: Een cliënt wil socialer zijn, maar merkt dat hij afspraken afzegt uit angst om afgewezen te worden. Door dit duidelijk te benoemen, creëer je afstand tot die gedachte. Vervolgens onderzoek je samen welke kleine stap tóch mogelijk is, zoals één korte afspraak plannen. Zo leert de cliënt handelen ondanks de hindernis. 

Een cursus Acceptance and Commitment Therapy volgen bij Pro Education 

Wil je jouw cliënten optimaal begeleiden in de richting van meer zelfmanagement en psychologische flexibiliteit? De driedaagse cursus Acceptance and Commitment Therapy (ACT) voor Paramedici biedt een afwisselend programma waarin je casuïstiek met interactieve werkvormen en praktische oefeningen combineert. Heb je geen paramedisch beroep, maar wil je je wel verdiepen in Acceptance and Commitment Therapy? Bekijk dan onze cursus Acceptance and Commitment Therapy (ACT).  

Vervolgmogelijkheden 

Heb je de cursus afgerond en wil je verder studeren? Bij Pro Education kun je meerdere cursussen over gedrag en gezondheid volgen. Verdiep je nog verder in jouw vakgebied en verbreed je kennis met de onderstaande cursussen: 

• Motivational Interviewing en Motivational Interviewing Vervolg 
• Oplossingsgericht Coachen in de Zorg 
• Evidence Based Practice (EBP) 

Welke opleiding of cursus past bij mij? 

Wil je meer weten over onze opleidingen en cursussen? Bekijk ons volledige aanbod en kies de opleiding of cursus die volledig past bij jouw ontwikkelwensen. Twijfel je nog? We helpen je graag een weloverwogen keuze te maken. Neem gerust contact met ons op voor een vrijblijvend adviesgesprek met een van onze opleidingsadviseurs.